İnsanların dalış eğitimi almak için değişik ne­denleri ve amaçları olabilir. Farklı amaç ve eğilimler, değişik dalış disiplinlerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Dünyadaki uygula­malara bakıldığında, başlıca yedi değişik da­lış disiplini görülür.

Askeri dalış disiplini
Endüstriyel ve ticari dalış disiplini
Rekreasyonel dalış disiplini
Sportif dalış disiplini
Teknik dalış disiplini
Bilimsel dalış disiplini
Serbest dalış disiplini
Profesyonel Disiplinler

İlk iki sıradaki askeri ve endüstriyel dalışın ko­şulları rekreasyonel veya sportif disiplindeki da­lıcı profiline göre tamamen farklıdır. Profesyonelliğin ön plana çıktığı bu iki eğitim biçimi de "eleyici ve seçici" özellikler taşır. Yani "en iyi­ler kalır" felsefesi uygulanır. Çünkü askeri ya da endüstriyel dalgıçlıktaki çalışma koşulları zorludur ve yüksek riskler içerir. Görev ya da tanımlı bir iş için dalınır. Belli bir sürede işin başarıyla tamamlanması söz konusudur. Dolayısıy­la dalgıçlardan istenen, eğitim düzeyi, sağlık durumu gibi önkoşullar tamamen farklıdır, ince ve titiz bir seçim gerektirir. Ayrıca, doğal olarak eğitim programları, yoğunlaştırılmış zaman di­limleri içinde, uzun sürelerde ve katı kalıplar içinde tamamlanır.

Rekreasyonel ve Sportif Dalış

Rekreasyonel scuba dalış eğlendirici, dinlendirici ve heyecanlandırdı yanlarıyla her yıl binlerce in­sanı kendine çeken bir etkinliktir. Eğer, sağlığınız iyi durumdaysa, yeterli ve doğru bir eğitimden geçmişseniz, bu etkinliği yıllarca kesintisiz ola­rak devam ettirmemek için hiçbir neden yoktur. Dikkat etmeniz gereken, uygun malzeme kullanmak ve kurallara uymaktır. 70'li yaşlarında bile hâlâ aktif durumda ve bu tutkusunu güvenli biçim­de sürdüren binlerce dalıcı vardır. Ancak 40 ya­şın üzerindeki dalıcıların, yılda en az bir kez doktor kontrolünden geçmesi gerekir. Rekreasyonel ve sportif dalış için, askeri ve en­düstriyel dalışlarda olduğu gibi kişiyi çok zor ko­şullara hazırlayan ve kent yaşamının gerçekleriy­le pek alakası olmayan önkoşullara gerek yoktur. Zaman esaslı değil performans esaslı eğitim ilke­si vardır. Öğrenci ile bir beceriyi ya da bilgiyi ta­mamlayıncaya kadar uğraşılır, beceriyi tamamla­dığı an bir sonraki beceriye geçilir. Dalıcı adayı­nın sağlaması gereken önkoşullar, bedensel ve akli düzeyi vasat bir insana göre düşünülmüştür. Genellikle, müfredat orta öğretim seviyesine gö­re ayarlanmıştır. Eğitim programları, birbirleri­ne farklı zaman dilimleri içinde eklenebilen mo­düllerden (bölümlerden) oluşmuştur, istenen sağ­lık önkoşulları daha esnektir. Herhangi bir dok­tor, dalış merkezinin size sağlayacağı bir tıbbi talimat (sağlık durumunuz hakkında tutulan ka­yıt] rehberliğinde scuba dalış için uygun olup olmadığınız hakkında fikir sahibi olabilir. Eğer, bu yaklaşım sizi tatmin etmiyorsa ya da dokto­runuz bazı noktaların üzerinden gidilmesi ge­rektiğine inanıyorsa, o zaman uzmanlık alanı sualtı hekimliği olan bir doktora ya da kuruma başvurmanız gerekecektir. Bu konuda ülkemiz­deki uzman kurum, İ.Ü. Tıp Fakültesi bünyesin­deki Deniz ve Sualtı Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı merkezlerdir. Birkaç gününüzü bu iş için ayırıp, belli bir ücret karşılığı baştan aşağı, özellikle bu amaçla muayene ve kontrolden ge­çebilir ve sağlığınız uygunsa gönül rahatlığı ile "kişinin sağlık durumu bakımından scuba dalış yapmasında sakınca yoktur," raporunu alabilir­siniz. Donanma ve endüstriyel dalış merkezleri, bunu genellikle kendi bünyelerindeki uzman fiz­yologlar aracılığıyla yaparlar. Rekreasyonel ve sportif dalıcılık, aynı dalış disi­plini içerisinde yer alan iki aktivitedir. Ancak, sportif dalıcılar, diğerlerine göre daha sık dalış yaparlar. Rekreasyonel dalıcılık için derinlik limiti 30 metre iken, sportif dalıcılıkta bu limit 40 metredir.


Teknik ve Bilimsel Dalış

Teknik dalış disiplini ise belli bir eğitim dozajını almış, yeterli deneyime sahip, uygun ve tam donanımlı aktif sportif dalıcıların, gerektiğinde endüstriyel bazı teknikleri ve ekipmanı da kulla­narak genellikle araştırma ve keşif amaçlı dalış etkinliklerini kapsar. Teknik dalıcılık, tüm dünya­daki dalış camiasının ancak binde beşi tarafın­dan uygulanan bir disiplindir. Küçük, ama elit bir gruba mensup olan teknik dalıcılarda yüksek bir malî kararlılık ve konuya adanmışlık ilkesi istenir. Teknik dalıcılık için gerek­çeniz kişisel ya da bilimsel nedenler olabilir.

Eğer, amacınız bi­limsel ve akademik konulardaki çalışmalarınıza destek olacak ek beceri elde etmekse, bu disipline Bilimsel Dalıcılık Disiplini denir. Bilimsel amaçlı dalışlar, çoğunlukla teknik dalıcılar tarafından ger­çekleştirilir.

Serbest (Nefesli) Dalış

Ek bir hava kaynağı kullanılmadan, nefes tut­ularak yapılan dalıştır. Gözlük, palet, şnorkel (başınızı kaldırmadan nefes alıp vermeye yara­yan ergonomik boru) ve/veya ek olarak bir da­lış giysisi ve ağırlık sisteminden oluşan ABC da­lış donatısını kullanarak serbest dalış yapılabi­lir. Sportif performansın en çok öne çıktığı da­lış şekli olan serbest dalış, ayrı bir disiplin ve zevk olup, scuba dalış öncesi kişiye önemli deneyimler kazandırır ve suya, sualtına yatkınlık yaratır. En yaygın dalış şekli olan serbest dalış, sanılanın aksine, ciddi eğitim isteyen bir aktivi­tedir. Nefesin fazla tutulup, vücut limitinin zor­lanması, istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Serbest dalış, hafif bir ekipmanla, dalıcıya do­ğa ve denizle daha uzun süreler kaynaşma im­kânı verdiği ve de bazı fizyolojik problemleri en aza indirdiği için pek çok dalıcı tarafından ayrıca sürdürülen bir etkinlik iken, bazıları için başlı başına bir tutkudur. Serbest dalış disiplini içinde, fotoğrafçılık, zıpkınla balık avcılığı, uzun mesafeli yüzme, derin dalış denemeleri, sualtı rugby'si ve diğer bazı konularda faaliyet gösterebilirsiniz. Birçoğumuz, tatillerimizde ba­sit bir gözlük ve paletle, kıyıda kayaların ara­sında dolaşan balıkların peşinde koşmuşuzdur. Uzun yıllar serbest dalış yapan kişilerin, scuba dalış eğitimlerini hiç zorlanmadan ve kısa süre­de tamamladıkları bir gerçektir. Önceki yıllar­da, dalıcılara nefes tutma alışkanlığı verdiği için serbest dalışın scuba dalışa uygun bir alt­yapı oluşturmadığı savunulmuştur. Ancak, günü­müzde geçerli olan hemen tüm dalış eğitimi sis­temleri, serbest dalışın dalıcının performans ve becerilerini arttırdığı konusunda hemfikirdir. Serbest dalışın, scuba dalıcılığı için iyi bir si­gorta olduğu söylenebilir. Buna karşılık serbest dalış, scuba dalış öğrenmek için bir ön şart de­ğildir. Birçok eğitim sistemi serbest dalışı, seçmeli olarak ya da ayrı bir kurs olarak meraklısına öğret­mektedir.


Rekreasyonel dalış eğitimi

Rekreasyonel ve sportif scuba temel eğitim sis­teminde şu aşamalar­dan geçmek gereklidir.

Sağlık muayenesi ve tıbbi yeterlik: Dalış eğitmenizin, size sağlayacağı bir sağlık for­munu hazırlamanız gerekir. Bu formun bir yüzünde sağlık geçmişiniz ve bugünkü durumunuz hakkındaki beyanlarınız yer alır. For­mun diğer bölümünde ise doktorunuzun özel­likle inceleyeceği konuları içeren bir yönerge ve doldurup imzalayacağı boşluklar bulunur. Başlamadan önce bu belgeyi ve diğer kayıtla ilgili dokümanları tamamlayıp eğitmeninize vermek zorundasınız.
Su becerileri ve suya yatkınlık testleri: Belli bir mesafeyi belli bir sürede yüzebilmek, suda belli bir süre kalabilmek gibi.

Teorik eğitim: 10–12 saat
Pratik eğitim: 2 – 4 gün

Sığ su eğitimi, havuz ya da benzer koşulları sağ­layan deniz ortamında gerçekleştirilir. Tatile denk gelmiyorsa, şehir merkezinde bir havuzda yapılabilir. Dalış merkezinde açık su eğitimleri ile ardışık olarak da tamamlanabilir
Açık su eğitimi, yani deniz dalışları, hafta sonu ya da sığ su eğitimiyle birlikte ardışık biçimde yapılabilir.

Değerlendirme ve sınavlar: Sınıf çalışmala­rında, dalıcı adayı kendine verilen kitaptan dersi­ni okumuş olarak gelir. Bölüm sonundaki alıştır­maları çözer ve gerekirse bunları eğitmeniyle gözden geçirir. Eğitmen, görsel ve işitsel eğitim elemanlarını da kullanarak dersin öğrenciye mut­laka verilmesi gereken ana hatlarını anlatır. Her bölüm sonunda bir küçük ara sınav yapılır ve bu sınavlar hep birlikte sınıfça değerlendirilir, tartışı­lır. Daha sonra öğrenciye, pratik için havuzda ya da benzer koşullardaki bir suda temel beceriler verilir. Eğitmen gerekli görür ise, bu becerileri su­ya girmeden önce karada yaptırabilir. Öğrenci neler öğreneceği ve bunların gerçek dalışla olan ilişkileri ve becerilerin gerekçeleri hakkında, suya girmeden önce aydınlatılmış olmalıdır. Buna, da­lış öncesi öz sunuş denir. Daha sonra öğrenci, ko­şullara uygun bir teknikle suya sokularak scuba dalışla tanıştırılır, sualtında ilk nefesler alınır. Öğ­renci rahatlayana kadar beklenir, daha sonrada eğitmen, oldukça ağır hareketlerle ve 'abartılı görsel' biçimde öğrencilere becerileri gösterir ve birkaç kez tekrarlar. Rekreasyonel amaç­lı profesyonel eği­timde eleyici mantık söz konusu değildir. Eğitmen, diğer öğ­rencilerin güvenliği­ni ve konforunu zedelemeden, beceri tam ve doğru ola­rak yapılana kadar öğrenciyle ilgilenir. Sığ su çalışmaları bi­tince öğrenciler, öğ­rendikleri becerileri gerçek deniz koşullarında bizzat dalarak ve sualtı gezintileri yaparak uygu­lama olanağı bulurlar. Bazı beceriler, bu kez da­lış ortamında ve eğitmenlerin gözetiminde tekrar­lanır. Öğrencilerin performansı tekrar gözlemle­nir. Bu arada yalnızca sualtında değil, su yüze­yinde de bazı önemli beceriler öğretilir ve uygu­laması yaptırılır. Yüzey çalışmaları oldukça önemlidir. Çünkü eldeki kaza verilerine göre bir­çok acil durum, sanılanın aksine yüzeyde meyda­na gelmiştir. Dalışlar tamamlanınca eğitmen, öğ­rencilerinin performans durumları hakkında grup olarak onları aydınlatır. Düzeltilmesi gereken noktalar ve nasıl düzeltileceği vurgulanır. Tüm da­lışlar tamamlanınca öğrenci, kursu bitiriş sınavı (final sınavı) verir. Başarılı olması durumunda eğitmeninden ya da bağlı bulunduğu kurumdan sertifikasını alır. Asıl dalış yeterlik belgesi gelene kadar öğrenciye geçici bir belge de verilebilir.
Rekreasyonel dalış eğitimi almadan önce, herhan­gi bir dalış merkezinde bir eğitmen gözetiminde 'Deneme ve Tanıma Dalışı' yaparak bu iş için uy­gun olup olmadığınız hakkında bir karara vara­bilirsiniz. Eğer bu işten hoşlanırsanız, aynı mer­kezde ya da başka bir yetkili merkezde kursunu­za başlayabilirsiniz.