Dalış için anksiyete bir kontrendikasyon mudur? Dalış anksiyeteyi körükleyen bir şey midir?
Anksiyete yüksek derecede korku ve endişenin ifadesidir. Anksiyetede bazen fizyolojik belirtilerden bazen de otonom belirtilerden bahsedilir.

Yani anksiyete hem fizyolojik hem de psikolojik semptonlar üretir.Anksiyete doğası gereği bir kuşku üretir ve gerçek tehdit ve tehlikenin kişinin kendi kapasitesi ile birtakım şeyleri halledebileceği konusunda şüphelendirir.Anksiyetenin fiziksel semptomları geniş bir yelpazede değişmektedir. Anksiyete semptomları kişiden kişiye, durumdan duruma ve hatta ayni kişide günden güne değişir.

Örnek olarak; gece iyi uyumuş ve dinlenmiş bir kişi ile, hastalık sebebi yada gece yaşadığı içkili bir partinin sabahında baş ağrısı ile uyanmış birinin arasında stres kaynaklarına verdiği reaksiyonlar farklıdır. Anksiyete çok sayıda stres kaynağı ile hızlanabilir. Deniz bu stres kaynaklarından biridir.

Denizle ilgili fobileri şöyle sıralayabiliriz:
• Hydrophobia : Su korkusu
• Ichthyophobia : Balık korkusu (Özellikle köpekbalığı korkusu)
• Nyctophobia : Karanlık korkusu
• Claustrophobia : Kapalı yer korkusu
• Barophobia : Nefes alamamam veya boğulma korkusu
• Phagophobia : Canlı olarak yenme korkusu
• Bathophobia : Derinlik ve batma korkusu
• Thanatophobia : Ölüm korkusu ve özetle
• Thalassophobia : Denizin sıra dışı terörü korkusu

A.Anskiyetenin Kapsamı
Anksiyete bir amaca hizmet eder. Tehdide karşı alarm olarak belirgin bir hayatta kalma değeridir. En tipik olarak konunun davranışsal karşılığı kaçmaktır. Gerçi kimi zaman direkt hareketler gerekebilir (Kaç yada savaş). Bu tepki ile bazen fizyolojik aktivite süper insan gücünü provake eder. Örneğin bir vahşi hayvana saldırmak veya küçük bir çocuğu arabanın altından kurtarmak için arabayı kaldırmak gibi. Yapılan çalışmalar bazı denklerde orta derecede anskiyetenin performansı daha iyi duruma getirdiğini göstermiştir. Tespit edilen orta derecede anskiyete sahibi kişilerin her zaman hiç anskiyetesi olmayan veya aşırı anskiyete sahibi sahibi bireylere göre daha iyi bir performans gösterdikleri gözlemlenmiştir.

Orta derecede anskiyetenin bir konu üzerinde odaklanmak ve çalışmak, en iyisini yapmak için yüksek bir motivasyon sağladığı düşünülmektedir. Yüksek anskiyete ise bireyin içine odaklanıp gerekli olan konsantrasyondan uzaklaşmasına sebep olmaktadır.
Düşük anskiyete dalgıcın daha tedbirli davranmasına yardımcı olabilir. Bunun yanında yüksek anskiyete dalgıcı anlama ve kavramayı daraltacak duruma sokar. Dalgıcın dikkatli ve odağı spesifik bir konu üzerine kayabilir. Böylece çok kritik bir unsuru (Örneğin derinde havasını çok az kalması gibi) gözden kaçırabilir. Bu da paniğe neden olabilir. Başlangıçta panik; bir stres uyarıcısı, spontan provake edici uyarıcı ile veya bir fikirle oluşabilir.
Anskiyetenin “kaç yada savaş” semptomları karşılaştırıldığında paniğin kişilerdeki semptomları daha belirgin ve öndedir. Paniğin ortaya çıkması ile kişide güçsüzlük, mantıklı düşüncenin askıya alınması durumu belirir. İnsanlar fiks bir pozisyonda donup kalabilirler. Hatta aynı şeyi hayvanlarda da görmek mümkündür. Bunun yanında önceden kestirilmeyecek davranışlar görülebileceği gibi kişinin kendi kendisine tehlike oluşturacak tarzda davranışlar da göstermesi mümkündür (Scuba dalışta nefes tutarak satha kaçmak gibi).

B.Anskiyete ve Dalış
Kurtarma dalgıçları ve profesyonel dalgıçlar kendilerinde ve diğer dalgıçlarda stres tanımlamada eğitimlidirler. Bu konumdaki dalgıçların stres kendisini panik, dalış kazası, bitkinlik haline dönüştürmeden müdahale etmeleri gerekmektedir. Stres artarken dalgıcın tanıma ve algılama kapasitesi düşer. Dikkat gerektiren bir durum ise panik oluşmadan önce artan stresi tanımak dalgıç için kritik bir önem taşır. Bazı tıbbi durumlar da anskiyetenin oluşumunda etkendirler. Bunlar :

1. Anemi (Kansızlık)
2. Mitral kapak prolapsi (Kardiyak durum-Kalp kapakçığı) 3. Premenstural semptomlar (Kadınları adet öncesi durumları)
4. Menapozal semptomlar
5. Diabet
6. Hypoglycemia (Kan şekerinin düşük olmasına bağlı anormallik)
7. Tiroid ve paratirod hastalıkları
8. Astım
9. Bazı sistemik enfeksiyonlar
Bu yukarıda saydıklarımız diğer stresörler ile birlikte güçlü ve tehlikeli bir kombinasyon oluşturabilirler.

Bir takım ilaçlar ve kimyasallar da anskiyete duygularını kötüleştirebilirler. Bunlar:
1. Kafein
2. Nikotin
3. Yhomobine (Bir çeşit uyarıcı)
4. Diyet hapları
5. Pseudeophedirne (Dekonjestan)
6. Teofilin (Astım ve kronik bronşit tedavisinde kullanılan bronkodilatör.)
7. Bazı antihipertensivler (Yüksek kan basıncı için)

Buna benzer olarak aşağıda sayacaklarımız da stres reaksiyonlarını artırabilirler.
1. Tesadüfi psikolojik stresler
2. İş problemleri
3. Finansal kaygılar
4. İlişkilerdeki stres
5. Geçmiş olumsuz deneyimler
6. Olumsuz düşünceler (Birinin kendi kabiliyetinden şüphesi durumu ve kendi kontrol limitini yanlış algılayışı)

C.Anskiyeteyi Öğrenmek
En basit seviyedeki anksiyete bile birçok bileşim süreci ile öğrenilir. Örneğin çocuklar küçük ve tüylü yaratıklardan korkmazlar. Ancak anne mutfağa gelip 2 yaşındaki çocuğunu büyük gri fare ile oynarken gördüğünde mutfak tezgahının üzerine sıçrayıp histerik bir şekilde çığlık atarsa çocuk da hemen annesinin fare paniğine eşlik eder. Bazı örneklerde olduğu gibi spesifik bir anksiyeteyi diğer olumsuz deneyimlerimize dayanarak öğreniriz. Örneğin: Yüzmeyi bize öğreten öğretmenimiz sabırlı ve deneyimlerini pozitif olarak yansıtmayı beceren birisi ise suya girmek bizde pozitif bir etki yaratır. Ancak bunun tam tersi durumdaki bir eğitmen ise bize suya girmeyi negatif olarak yansıtarak bizim büyük bir anksiyete ile suya girmemize neden olacaktır.

Basit bir düşünce ile başlayan bir durum sıklıkla zincirleme reaksiyonda düşüncelere neden olur. “çok ağırım, eğer çabuk batarsam ne olur?, kulak zarım patlar, kimse bana zamanında ulaşamaz, dibe gidersem ne olur?” PANİK!!!

İlginç olan da içinde bulunduğumuz durum üzerine kendi kendimize konuştuğumuzda daha fazla anksiyete hissetiğimizdir. Beklentiler olumsuz betimleme, endişe bulunduğumuz durumu olduğundan daha olumsuz olduğu şeklinde bizi aldatır. Aşağıdaki bilgiler Dr Tom Mount ve Dr Gilbert Millner’in Amerikada mağara dalgıçları üzerinde yaptığı bir çalışmanın sonundaki açıklamalarından alınmıştır.
Anksiyetik davranış modelinin etkileri üzerine algılama ve gözlem (sübjektif veya objektif) etkileri ve olası nitrojen narkozu üzerine üç gurup dalgıcın bilgilerine başvurulmuştur.

Birinci gurup dalgıç nitrojen narkozunun etkilerini yaşamanın yüksek olasılıkta olduğunu söylemişler aslında her biri birkaç semptomu birden 40 metrede yaşadıklarını belirtmişlerdir.

İkinci guruptaki bireyler nitrojen narkozuna benzer bir durum olduğunu söylemişler ve bunun göreceli olarak ve nadiren birkaç kişinin semptomu olduğunu söylemişlerdir. Son gurup ise semptomdaki tehlike ve riskleri tanıdıklarını belirtmişlerdir ancak narkoz semptomlarının üstesinden geldiklerini ve direndiklerini söylemişlerdir. 40-73 metre arasındaki derinlik irtifasında test odasında narkoz semptomları olmasını bekleyen insanların olduğu gurup diğer guruplardaki insanlardan daha yüksek frekansta ve sertlikte narkoz semptomlarını yaşamışlardır.

Rasyonel davranış terapisti Dr. Maxre Maultsby maladaptive (kendi kendine olumsuz telkin verme) davranışlarımızı araştırmıştır. Bazı baskılar altında kendimize sürekli üstesinden gelemeyeceğimizi ettiğimizi ortaya koymuştur. Bunun yanında belli bir yöntemle kendi kendimizi olumlu yönde telkin etmekte bu maladaptive durumdan çıkabileceğimiz bu araştırma ile ortaya koyulmuştur.

D.Anksiyetenin Üstesinden Gelmek

a) Psikolojik Teknikler : “Bu resimleri ve filmleri hep izledim, herkes ne güzel zaman geçiriyor…” , “Ben de bunları yapabilmek istiyorum.” Daha önce birçok araştırmada dalışta anksiyeteyi giderici ilaçların kullanılması tartışılmıştır. ( imipramine (tofranil), propranol (inderal), alprazolam (xnax) gibi). Ancak bir çok dalgıç bu ilaçların kullanılmasıyla ilgili endişelerini dile getirmişlerdir. Özellikle ayakta uyuma eğilimi ve etrafında olanları fark etmenin zayıflaması gibi sendromlar ortaya çıkmaktadır. Diğer taraftan anksiyetenin tedavisinde non farmakolojik teknikler de kullanılmaktadır. Psikolojik tekniklerde nispeten daha az kontrendiasyonlara rastlanılmaktadır.Bu nedenle de psikolojik teknikler tercih edilmektedir. Bunların bazıları sistematik desentizasyon (duyarsızlaştırma), impolsion (yükleme) terapileri, kavranma ve davranış teknikleri ve hipnozdur.

Yukarıda anlatılan anksiyetenin mekanizmasını anlamak için bu tekniklerin nasıl çalışması gerektiğini öğrenmek gereklidir.

b)Sistematik Desentizasyon :Bu metot davranışları öğrenme teorisinin içerisinde düşünülür. Davranış teorisyenleri korku tanımlanır ve öğrenilirse küçük bir eforla unutulabileceğini söylemektedirler. Anksiyete normal bir duygu ile eşleştirilerek aşılabilir. Pratikte bu Pavlov’un köpeklerinin akşam yemeği zili çaldığında tükürük salgılamaya başlaması gibidir. Başkaca örnek ise öğrenci dalgıcın dalmayı çok isteyip motive olması ancak suya batarken ya da ekipmanla su altında bulunurken anksiyete duyması gibi bir şeydir. Açık suda dalma düşüncesi nefesin kısa ve sık aralıklarla alınmasına, kalp atışlarının hızlanmasına ve terlemenin artmasına neden olur.

Bunların üstesinden gelmek için kişi relaks olma tekniklerini, nefes almayı kontrol etmeyi ve kas guruplarının kasılıp gevşemesi asındaki fiziksel farkı tanımak için kasların kasılıp gevşemesini öğrenmelidir. Eğitmenin yapması gerekenlerden biri öğrencide anksiyete üreten havuz kenarsında durmak, biraz daha anksiyete üreten donanımı kuşanmış olarak havuz kenarında durmak ve en fazla anksiyete üreten havuz dibinde su altında kalmak düşünce ve davranışları içerisinde bir anksiyete hiyerarşisi geliştirmek olmalıdır. Bunun için önce mental alıştırmalar yapılmalıdır. (Suya yaklaşırken Scuba donanımını tam kuşanmayı ve havuza girdiğini hayal etmek gibi.)

Diğer taraftan bazı kişiler için canlı alıştırmalar serisi yapılmalıdır. Havuz kenarında yürümek, bel hizasındaki suda regülatörle nefes almak, su alında diz çökmek gibi. Ancak mental alıştırmalar ve canlı çalışmalar bir arada da yürütülebilir.

Öğrencinin dalışı devam ettirmesindeki bireysel motivasyonu dalış eğitmenlerive dalış eşinin sabrına bağlı olarak değişmekle birlikte pozitif bir dalış tecrübesine ulaşması için anksiyetenin azaltılması gereklidir.

Bununla birlikte her başarılı dalış yapılacak yeni dalışlarda pozitif etkileri geliştirmektedir.

c) İmplosion Teknikleri : Aynı zamanda “flooding” olarak da adlandırılan bu tekniklerde amaç kişinin anksiyete üreten uyarıcıları kontrol altına alınmış şartlarda betimlemesi, stres kaynaklarına daha çabuk alışmayı başarabilmesi ve neticesinde de anksiyete fikri ile baş etmesinin sağlanmasıdır.

Gerçek hayatta dalış ekipmanlarının ve ağırlıklarının kuşanılıp bu şekilde öğrencinin bir gölün dibine indirilmesi tabii ki tavsiye edilemez, olayların betimlenmesi rehberliğinde öğrencilerin en katı senaryoları hayal etmesi bazı durumlarda sınırlı olarak kullanılır.

d) Kavrama-Davranış Teknikleri : Bu teknikler kişinin anksiyete üreten düşüncelerini algılamalarını durum ve davranışlarını başka şekilde yeniden düzenleyerek vurgular. Bir terapist gözetimi altında bireyler anksiyetelerinin durumlarını ve belirtilerini keşfeder (ekipmanı kaybetmek, dalış partnerini kaybetmek ve stres yaratıcı şeyler hakkındaki düşüncelerini ortaya koymak gibi). Bunlar ortaya koyulduktan sonra gerekli elimine etme ve çözmenin tekniklerini öğrenirler. Örneğin tekneden dalgalı bir denize girerken korkutucu bir tecrübe yaşayan bir kişi sonuç olarak kendini her dalgalı denize girerken sevimsiz bir şeyler olacağına inandırır. Dalgıç anksiyetik olmuştur ve diğer dalışlardan hoşlanmaz. Kavrama-Davranış yaklaşımı bu konuya açıklık getirebilir: “masken su alırsa en kötü ne olur?” veya “dalışa son vermeyi seçersen ne olur?”. Bunlar düşünceyi sonlandırma diye adlandırılan ilginç ve son derece basit bir tekniktir. Bileğe lastik bir bant takmak gibi bir şey. Endişe verici ve istem dışı düşünceler başladığında bileğe takılı olan küçük lastik bant çekilip bırakılır. Bu küçük acı hissi kişiye anksiyete üreten düşüncelere karşı dikkatli olması gerektiğ mesajını verir. Düşüncelerinin durması gerektiğini söyler. Zamanla ve biraz pratikle anksiyetenin azaltılmasında başarılı olmasını sağlar.

e) Hipnoterapik Teknikler : Öğrenci rahat ve kabul edebilme durumundayken betimleme rehberliği dahil bütün metotların birleşimidir. Hipnoz ile ilgili büyülü bir durum yoktur. Ancak buna rağmen anksiyete için “mucizevi kür” denilebilinir. Anksiyetenin tedavisinde önemli bir yardımcı elemandır. Kişinin hipnoterapiklere verdiği karşılıklar bazı faktörlerle saptanır. Bunlar; olan olaylar, önceki beklentiler,terapiste güven, inançlar, hipnoz motivasyon ve bireysel faklılıklardır. Örneğin bazı insanlar hipnoza daha hassas karşılık verirler veya daha kolay relaks olabilirler. Bazı insanların kendi kendilerine bir takım hipnoz teknikleri geliştirerek bu çözümlere ulaştığı bilinmektedir. Biraz çalışma ve ilave dalış eğitimleri ile anksiyetenin kişi üzerindeki etkileri büyük oranda başa çıkılabilir hale getirilebilinir. Belki de daha basit bir deyişleçalışma ve ek eğitim anksiyetenin azalmasına yardımcı olabilir. Bazı eğitmenler sabırlı davranarak öğrenciyi açık denizde rahatlatmayı gözden kaçırabilir veya daha doğru bir deyimle ihmal edebilir. Unutulmamalıdır ki bazı öğrenciler ek zamana ve belirli alanlarda birebir çalışmaya ihtiyaç duyarlar.

Şu unutulmamalıdır ki her hangi bir nedenle dalıştan ayrılmak, dalışı yarıda kesmek her zaman kabul edilebilir olmalıdır.

Özet
Profesyonel dalgıçlar stresin belirti ve semptomlarını kendilerinde, öğrencilerinde ve de acemi dalgıçlarda tanımak zorundadırlar.
Bir çok durumda belirli bir stresin kaynağını tanımak ve ortadan kaldırmak anksiyeteyi yatıştırmakta yardımcı olacaktır. Bir çok durumda dalgıçların nedenlerinin belirlenemediği endişeler yaşayacakları da göz ardı edilmeyecek bir gerçektir. Dalmaya devam etmek için motivasyona, güvene ve anksiyetenin üstesinden gelme kararlılığına sahip olunmalıdır. Bunların çözümü için de bir çok psikolojik teknik mevcuttur. İyi bir dalış için orta derecede bir anksiyete bir kontrendikasyon değildir.

E. Dalgıca Öz Stres Kaynakları

a) Zaman Baskısı : İyi dalış planlamacılarına göre sınırlı ölçüde zaman çeşitli derinliklerde harcanabilir. Dekosuz limitler içinde planlama veya dekolu limitlere düşmek önemli bir stres gücü oluşturur. Bunun yanında görev bir de yükü varsa stres kaçınılmazdır.

b) Görev yükü : Basit bir şekilde bir çok şeyi aynı anda yapmak olarak özetlenebilir. Dalış esnasında ışık ve kamera taşınması buna basit bir örnektir.

c) Limitleri Zorlamak : Bunu fiziksel limitlerin ötesinde dalış olarak söyleyebiliriz. Kısaca kişinin kendisini hem mental hem de fiziksel yönden zorlayan dalışlar stres kaynağıdırlar.

d) Çevre Faktörleri : İyi bilinmeyen yerlerde dalmak, akıntı, soğuk suda dalmak, görüşün az olduğu dalışlar veya gece dalışları.

e) Gönüllü Olmamak : Belli özelliği olan bir dalış için yeterli hazırlığı olamamak ya da eğitim eksikliği büyük stres kaynağıdır.

f) Ekipman : Yeni veya bilinmeyen bir ekipmanla dalmak , ekipmanla ilgili eğitim almadan dalmak (Kuru elbise gibi)

g) Yanlış Nedenle Dalmak : Bu da dikkatle bakılması gereken bir baskı unsurudur. Güvenli limitlerin ötesinde dalmak, sadece heyecan için dalmak, rahatsızken dalmak (aşırı içki sonrası ya da deniz tutması sonrasında), bir arkadaşın dalması nedeni ile dalmak, dışlanmaktan korkmak yüzünden dalmak

F.Stresin “Kaç Veya Savaş” Otonom Semptomları

a) Dilate pupila (Gözbebeklerinin büyümesi)
b) Uyarılmış kalp kasının hızlı atmaya neden olması
c) Peripheral (Dış yüzeye yakın) kan damarlarında kasılma
d) Arterial kan basıncında yükselme
e) Kanın iskelet kaslarına yönlenmesi
f) Tükürük salgısının artması, sindirim siteminin durması
g) Solunumda artış, daha derin ve hızlı soluma
h) Deri üzerinde terleme şeklinde nem
i) Kan şekerinde yükselme
j) Kan kolayca pıhtılaşma eğilimindedir.

G. Paniğin Belirti ve Semptomları

a) Dyspnea (Kısa nefes alma)
b) Çarpıntı
c) Göğüs ağrısı
d) Boğulma hissi
e) Baş dönmesi veya vertigo
f) Gerçek olmayan duygular
g) Parastesi (Uyuşukluk/Ürperti)
h) Diaforez (Terlemeyi reddetmek)
i) Syncope (Bayılma veya bilinç kaybı)
j) Ödleklik (Titreme)
k) Kontrolü kaybettiğini düşünmek

H. Dalgıçlarda Stres Belirtileri

a) Hızlı nefes alma ve Hiperventilasyon
b) Kaslarda kasılma
c) Beyazlayan el eklemleri
d) Korkulu bakış ve gözleri kaçırmak
e) Aşırı tepkili olma durumu
f) Kontrol edilemez olma durumu
g) Yüzeye kaçma temayülü
h) Ekipmanla ilgili hayali problemler
i) Bahane uydurma ve suya girmek için uzun zaman kullanma
j) Çok konuşkan olma durumu
k) Kendini ortamdan geri çekme durumu

Yazı : John R. Yarbrough
Çeviren : Bahattin Memişoğlu