Dalış eşi (Buddy) sistemi, dalış disiplinlerinin hepsinde uygulanır ve dalış emniyeti için son derecede gereklidir. Henüz yaygın bir uygulama imkanı olmayan “Solo Dalış (Tek Başına Dalış)” farklı tedbirleri de beraberinde getirir ve şartları çok farklıdır. Dalış eşi uygulaması hayati öneme haiz olmasına rağmen çoğu kez ciddiye alınmayıp ihlal edildiği de bir gerçektir. Dalış eşi sistemi grup dalışlarında da dalış emniyetini sağlayan önemli bir unsurdur.

- Dalışa beraber başlayan dalış eşleri bir süre sonra neden birbirlerinden ayrılırlar?
- Birbirinden habersiz dalış eşlerinin birisi dalışı sonlandırıp yüzeye çıktığı halde diğeri dalışa neden devam eder?

Öncelikle her iki soruya cevap olarak “eğitim eksikliği” diyebilirim. İyi bir eğitim aldıysanız dalış eşinizle birlikte ve ona uygun mesafeden paralel hareketlerle dalışı tamamlamanız gerektiğini hem biliyor hem de uyguluyor olmalısınız.

Yan yana dalışa devam ederken dalış eşinizin bir Müren’e, bir Triger Fish’e belki bir Istakoz’a yönelip sizden uzaklaşması ilgili canlıları daha yakından görme isteğinden kaynaklanabilir.

Bazen gördüğü bir canlı olmamasına rağmen canlı olması muhtemel bir kaya arkasına, bir kovuğa yönlenmesi de gene canlıları yakından görme kaygısından kaynaklanabilir.

Özellikle dalış eşlerinden birisinin fotoğrafçı olmasından kaynaklı uzaklaşmalar da söz konusudur. Uzun süre aynı canlı üzerinde çalışan fotoğrafçının dalış eşi sıkılarak biraz ilerdeki kaya arkasına bakma isteği duyabilir. Hatta çok uzun süre beraber dalan fotoğrafçı dalış eşleri, fotoğrafçı bir objeye odaklanmışken bir sonraki çalışma konusunu bulma gayesi ile de uzaklaşabilir.

Bazen dalışa yeni başlayan balıkadam dalışa yeni başlamış olmaktan duyduğu heyecanı yaşarken bir dalış eşi olduğunu unutabilir, bazen da çok deneyimli olmanın verdiği rahatlıkla dalış eşi yokmuş gibi davranır.

Ancak dalış eşinden, dalış eşini kaybedecek kadar uzaklaşmak için bunlar yeterli mazeret sayılmaz. Mesela ilerideki bir canlıyı, bir objeyi yakından görmek amacıyla uzaklaşmadan önce dalış eşinizi ikaz edip onun “OK”ini alarak uzaklaşmanız en azından onun sizi göz ile takibini de beraberinde getirir. Belki görmek istediğiniz canlı veya objeyi dalış eşiniz de görmek isteyecektir, neden beraber yüzmeyesiniz? Hemen hepimizin bildiği gibi üzere dalış eşinizle dalış süresi boyunca omuz omuza yüzmeniz pek konforlu değildir, zorlar ancak dalış eşinizle dalış süresince iletişim içerisinde olmanız mutlak gerektir. Bu iletişimin sağladığı güven size daha keyifli dalışlar da yaptıracaktır.

Temel olarak yan yana yüzerken uzaklaşma ihtiyacı doğduğunda mutlaka uzaklaşmadan dalış eşinize uzaklaşacağınızı bildirip “OK”ini almanız doğru bir davranıştır. Bunu yapmadığınız her uzaklaşma dalış eşinizle birbirinizi kaybetme riski taşır. Özellikle dalışa başladığınız andan itibaren iniş süresi boyunca birbirinize yakın ve göz kontağını kaybetmeden inmeniz aynı mantıkla dalışı sonlandırırken su yüzeyine kadar çıkışta da davranmanız doğru olur. Dalış eşi sisteminin ruhuna uygun davranışlar yaparak dalış emniyeti de kendiliğinden gelişir. Dalış eşi sisteminde amaç her balıkadamın ilk öğrendiği “asla yalnız dalma!” kuralının uygulamasıdır. Yalnız dalmayarak yanınızda herhangi bir tehlike anında müdahale edebilecek bir dalış eşiniz olduğu gibi arızalanan veya doğru çalışmayan donanımınızın bir yedeğini de yanınızda taşıyorsunuz demektir. Ahtapot veya 2.kademenin ortak kullanılmasını bu anlamda değerlendirmek gerekir.

Dalış eşinizi dalış boyunca yanınızda olmasını sağlamak ancak dalış planının yapılıp dalış eşlerinin bu plana uymasıyla mümkündür. Gideceğiniz güzergah, dalış süresi ve dalış derinliği gibi bilgiler sizi dalış eşinizle bir arada tutmaya yeter mi? Bazen yeterli olsa da yeterli olmadığı zamanlar vardır. Böyle zamanlar için dalış planının diğer ayrıntıları önem kazanır. Birbirinizi kaybettiğinizde uygulanacak prosedür, dalış işaretlerinin birlikte gözden geçirilmesi, suya giriş ve sudan çıkış yerleri de dalış planının bir parçası olmalıdır.

2 balıkadamdan oluşan dalış eşleri dalış planı safhasından dalış sürecine kadar çoğu kez beraberce karar verip beraberce uygulamak isterler. Hemen itiraz edeceğiniz gibi bu doğru bir davranış şekli değildir. Daha tecrübeli olan veya eşit tecrübeli balıkadamlardan birisinin dalış lideri olması her iki balıkadamın dalış eşi olarak bir arada kalmalarına da yardımcı olur. Böylece daha hızlı karar verilir ve hemen uygulanır.

Her zaman daha tecrübeli olanın dalış lideri olması doğru olmayabilir. Daha tecrübelinin dalış lideri olduğu durumda dalış eşi fotoğrafçı ise… Bu durumda fotoğrafçının dalış lideri olması daha doğru olabilir. Değilse fotoğrafçı kafasını kaldırdığında dalış lideri yanında olmayabilir. Yeni bir ekipmanla dalan dalış eşi de gene dalış lideri olursa iyi olur. Değilse ekipmanla uğraştığı süre içerisinde dalış lideri uzaklaşmış olacaktır.

Dalış eşinizle birlikte yan yana yüzmeniz sizi yoracaktır. Hatta bazen dalış eşiniz yön değiştirse dahi fark etmeyebileceksiniz. Bunun yerine dalış liderinin önden gitmesi ve diğer balıkadamın onu takip etmesi alternatif olabilir. Böylece lideri takip etme kolaylığı oluşur ancak bu kez de liderin belli sıklıkta dönüp dalış eşinin kendisini takip ediyor olduğunu görmesi gerekir. Dalış liderinin daha deneyimsiz olan dalış eşini bu yolla kontrol etmesi de zordur. Deneyimsiz dalış eşinin dalış liderinin önünde olması işi daha kolay hale getirir. Dalış eşinin çok deneyimsiz olduğu durumda dahi dalış, dalış liderinin kontrolünde olacaktır. Dalış süresince yan yana veya birisi önde birisi arkada yüzülmesi konusu da gene dalış planının bir parçası olarak önceden konuşulmalıdır.

Birisini sualtında takip etmek zor olmasına karşılık öndeki balıkadam tecrübeli ise arkasındaki dalış eşi ondan çok şey öğrenecektir. Tam tersi durumda öndeki balıkadamın tecrübesiz olması durumunda ise arkadan takip eden tecrübeli dalış eşi dalışa daha hakim olacak, müdahale etmesi gerektiğinde ise zaman kaybetmiş olmayacaktır.

Elbette ki dalış eşlerinden birisi dalış liderliği yaparken sorumluluk taşımanın heyecanını duyacak diğeri ise daha tecrübeli olan dalış liderinden bir şeyler öğrenme imkanı bulacaktır. Dalış eşi bir şeye bakmak için durakladığında dalış lideri palet vurmaya devam ederse kaybolma kaçınılmazdır. Bir de dalış liderinin hızlı palet vuruşları yaptığını düşünün!!! Yön değiştirdiğiniz noktada dalış eşinizin yanınızda olduğunuzdan emin olmalısınız.

Dalış eşleri arasındaki mesafenin ne olması gerekir? Bir çok dalış disiplininin eğitim kitaplarında, dalış eşleri arasındaki mesafenin olabildiğince yakın olması önerilir. Hatta birçoğumuzun bildiği kol boyu mesafenin korunması önerilir. Tabii ki herhangi bir müdahale etme gerektiğinde dalış eşlerinin birbirine yakın olması avantajdır. Ancak bu mesafe akıntı olması, sınırlı görüş gibi çevresel şartlar ile dalış eşlerinden daha tecrübesiz olanın deneyim seviyesine de bağlıdır. 2 ya da 3. dalışını yapan balıkadama daha yakın yüzmeniz gerekecektir. Dalış eşinize daha yakın yüzerek ona daha çok güven vereceğinizden emin olun. Yakın yüzmek !!! Tabii ki yakınlık göreceli bir kavramdır, herkes için farklı olabilir. Bence yakın yüzmekten kasıt, uzaklığın risk yaratmayacağı bir mesafe olması anlamına gelir. Bu da çoğu kez 3 – 5 metre gibi bir mesafedir. Bazen takip ettiğiniz dalış liderinin paletine dokunacak kadar yakın olmak da gerekebilir. Ancak müdahale için sadece mesafe de yetmez, omuz omuza yüzerken dalış eşinizin yön değiştirerek sizden uzaklaşmasını fark etmemek örneğinde olduğu gibi.

Avrupa ve Amerika kaynaklı birçok dalış forumunu inceledim, inceleyen arkadaşlarımı dinledim. Bana en doğru gelen yorumlardan birisi: “Soluduğunuz tek nefesle ne kadar mesafe alabilirseniz, dalış eşinizden o kadar mesafede olabilirsiniz.” Belli ki havasız kalmanın başa gelebilecek en kötü durum olacağı varsayımıyla yapılmış bir yorum. http://www.scubaboard.com adresli forumdan ilgili yorumu bana aktaran sevgili Alper Alkan’a çok teşekkürler.

Hiç kaybolmamak söz konusu olabilseydi, kaybolan balıkadamın izleyeceği prosedüre gerek duyulmazdı. Prosedür uygulayarak,
1- Kendi etrafında dönerek 3-5 metre yükselirken etraf gözlenir.
2- Dalış rotasına göre dalış eşinin muhtemelen bulunduğu tarafa çok kısa yüzülür.
3- Etrafta bubble arayarak kendi etrafın dönerek yüzeye çıkılır.
4- Kaybettiğinizi fark ettiğiniz andan itibaren 1 dakika içerisinde yüzeyde olacak şekilde ilk 3 madde uygulanır. Yüzeyde dalış eşinizle karşılaşmadığınızda tekne amirine haber verilerek arama kurtarma çalışması başlatılır. Tekne olmadığı durumda en yakın polis veya jandarma karakoluna haber verilir.

Daha önce kaybolunduğunda yapacaklarınızı konuşup aynen uygulayabilirsiniz. Ancak konuşulmasa dahi genel kural olarak yukarıdaki prosedür uygulanmalıdır. Dalış eşinizi kaybetmek önceden düşünebileceğiniz ihtimallerden birisi olsa da siz dalışı tek başınıza bitirmeye hazırlıklı olmalısınız.

Peki ya üç kişi dalmak durumu söz konusu ise nasıl davranılmalı? İstatistik olarak üç kişiden oluşan dalış guruplarında kaybolmalar daha belirgindir. Eğer siz ve dalış eşiniz uzun zamandır beraber dalıyorsanız size monte edilen üçüncü balıkadamı yeterince kollayamayacaksınız demektir. Genellikle bu üçüncü kişi mevcut dalış eşlerine de uyum sağlayamayacaktır. Benim önerim üç kişi dalış yapmamanız yönündedir. Böyle bir dalışı reddederek olası risklerden uzak olursunuz.

Anlattığım konuların ağırlıklı olarak yazılı bir kaynağa dayanmadığı, kendi kişisel görüşlerim ve zaman zaman eğitmen arkadaşlarım ile yaptığım görüş alışverişine dayandığı doğrudur. Ancak bu konuları yapacağınız dalış planının bir parçası durumunda olması hiç düşünülmemiş, plana dahil edilmemiş yazılı kurallardan daha önemlidir. Belirsizlik ve kararsızlık bir plana uymakla ortadan kaldırılabilir.

Yazı : Mehmet AVADAN / Sephiye.com Haziran 2007

Eğer dalış eşiniz yaralanır veya ölürse, mahkeme sizi sorumlu tutar mı? Bir bakıma, evet.

Aklınızda olsun: Bu makale dalış eşlerinin yasal sorumluluklarını gözden geçiriyor. Bu yasal bir tavsiye değildir.

Dünün Kuralları, Bugünün Saçmalıkları

Dalış profesyonellerine yakışmayan bir şekilde, bağlı oldukları dalış disiplinlerinin açıkladığı dalış güvenliği bilgileri nedeniyle, demode olmuş sorumluluklarla savaşan dalış eşleri sık sık tereddüt yaşıyorlar:

"Her zaman bir dalış eşiniz olsun." Tek başına dalış alışılagelmiş olmadığı gibi, halen kitap veya dergilerin de desteklemediği bir dalış türüdür.

"Dekompresyon tablosu kullanmayı öğrenin" Çoğu balıkadam dalış bilgisayarı kullanıyor ve doğru dürüst tablo kullanmasını bilmez.

"Dekompresyon gerektiren dalışlar yapmayın." Çoğu dalış tutucu bilgisayarlara uygun, güvenlik beklemeli, yavaş çıkış hızlı, uzun süreli ve tekniktir.

"Başlangıç seviyesinde bröve ile 18 metreden, daha üst seviyede bröve ile de 42 metreden daha derine dalış yapmayıon." Tamam, doğru.

Uyulması Zorunlu Kurallar

Temel cevap: Hepsi iyi deneyimler sonucunda pekiştirilmiş ve daha sonra yasa haline gelmiştir. Dalış eşleri aleyhine açılan davalardaki artış, mahkemeleri, dalış eşlerinin yasal sorumluluklarını ve bunlar ihmal edildiğinde cezalandırılabilir suç olarak belirlemeğe zorladı. En sonuncusunu ilk olarak alalım: Bir dalış eşi olarak, ne zaman ihmalkar bulunabilirsiniz?

Bu Dörtlüyü Zinde Tutun, Hapishane Faslını Kapatın

Yasal bir mahkemede, ihmali belirleyen dört kriter kullanılır:

1. Görev: Dalışta, diğer balıkadama onun eğitmeni, divemaster�ı veya dalış eşi olarak görevinizi belirtmiş olabilirsiniz.

2. Görevi savsaklama: Görevinizi iki şekilde savsaklayabilirsiniz: Yapmanız gerekenleri yapmayarak veya yanlış şekilde yaparak.

3. En yakın amaç: Bu kriteri görevinizi yapmayı aksatmanızın bir kazaya veya değişikliğe yol açtığı düşünüldüğünde görebilirsiniz.

4. Hasar: Görevinizdeki ihmal sadece bir kazaya yol açmayıp, aynı zamanda sakatlık veya ölüme de yol açmış olabilir.

Peki Bir Dalış Eşi Ne Yapabilir?

Olaydan olaya bakılırsa, profesyonellerin ne yapabilip yapabilmediği, dalış eşlerinin ne yapabilip ne yapabilmediğinden çok daha önemli olup, ihmal sonucuna ulaşıldığında da mahkemeleri gerektirmemesi çok daha iyidir, İşte, dalış eşlerinden birisinin diğerine karşı sorumlu tutulmasıyla sonuçlanan bazı durumlar:

� Hata: Uygun bir eğitim, deneyim ve donanıma sahip olmayan açık su bröveli balıkadamı mağaraya, batığa veya buzaltına indirmek.

� Hata: Brövesiz bir balıkadamı tüplü dalış amacıyla suya indirmek.

� Hata: Reddetmeyi gerektiren hiç bir geçerli sebep yokken, dalış eşi ile çimlenmeyi reddetmek.

� Hata: Acemi bir balıkadamı zorlu ve ağır çaba gerektiren büyük dalga, zorlu akıntı, kirli su, aşırı derinlik şartlarında veya çok soğuk ortamda korunmasız olarak suya indirmek.

� Hata: Dalış tecrübesi, çevresel şartlar, dekompresyon konumu, mevcut dalış gazı veya donanımın kullanılma durumu konusunda yanlış veya eksik bilgi vermek.

� Hata: Hava embolisine, tuzağa düşmesine veya bir teknenin çarpmasına neden olabilecek şekilde, hiç gerekmediği halde, bir balıkadamın ağırlık kemerini çıkarıp atmak.

� Hata: Dalış eşinin esas 2. kademeden çimlenmesi durumunda, 2. kademeyi diğer balıkadama geri vermeyi reddetmek.

� Hata: Alkol veya uyuşturucu etkisi altındayken dalış yapmak.

� Hata: Mağaraya girişte fenerini söndürmek, en derine kim dalabilecek, kim en fazla nefes tutabilecek gibi çocukça oyunlar oynamak.

� Hata: Vurma, başka bir balıkadamın donanımını çıkarma, balıkadamı aşağı çekme vs gibi dbaşka balıkamın dalış güvenliğini sabote edici hareketler yapmak.

En İyi Dalış Eşleri

İyi dalış eşlerinden oluşan takımın karakteristik özellikleri ne yasalarca ne de dalış disiplinlerinin yönergelerinde tanımlanmamış olmasına rağmen herhangi birisinin sağduyusuyla ortaya koyulabilir ve isteyerek birilerinin dalış eşi olunabilir. Evet, muhtemelen bu seçimin yasal tarafı dallanıp budaklanacak fakat daha güvenli ve keyifli dalışlara yol açacaktır; eğer:

1. Birbirinizle iletişim kurarsanız..

2. Dalışı birlikte planlarsanız.

3. Birbirinizin donanımını kontrol ederseniz.

4. Bir probleminiz var ise, bunu nasıl çözeceğinizi bilirseniz.

5. Her ikinizin de üzerinde anlaşmış olduğu bir görev dağılımı prosedürünüz olursa.

6. Dalış süresince bir diğerinizi kontrol etmek amacıyla belli aralıklarla durursanız.

Tek sorumluluğunuzun kendinize karşı olduğunu aklınızdan hiç çıkarmayın, bütün balıkadamlar, kendine yardım etmelerinin kendine yardım becerileriyle sınırlı olduğunu bilmelidir. Aynı zamanda, eşli dalış yapmanız için, oldukça önemlive iyi üç sebebiniz olduğunu da unutmayın:

� Deneyimlerinizi bir diğer balıkadamla paylaşmak için.

� Suya girişte, sudan çıkışta ve her zaman donanımlarınıza el atarak birbirinize yardım için.

� Bir kurtarma yapmak, en zaından beceri gerektirir ve maalesef bazı balıkadamların becerileri birbirlerinin ihtiyacını karşılamada yetersizdir. Yine de bu ihtiyaç ve dalış eşinin kurtarma becerisi, olası durumda son derece yasal davranışlar olarak öne çıkacaktır.

Yaşam İçin Dersler: Sadece Hayır De

Eğer dalış şartlarını, dalış eşinizin planını veya dalış eşinizin davranışlarını beğenmezseniz dalış teklifine hayır diyin. Dalışı yapmamak, dalış kazasının kurbanı olmaktan veya yasal bir süreçte zanlı olmaktan daha iyidir.

Belirlenen Dalış Eşime Güvenmiyorum�Ne Yapabilirim?

Eğer dalış operatörünüzce size bir dalış eşi verilmiş ve o dalış eşi sizin için uygun değilse:

� Dalış eşinizi değiştirmeyi isteyin. Bu isteğiniz mümkün olduğunca operatör tarafından yerine getirilecektir.

� Eğer tek başına dalış için yeterli bir bröveniz var ise ve şartlarınız müsait ise bu alternatifi düşünün.

Çeviren: Mehmet Avadan

Kaynak: www.scubadiving.com